Gemeentelijk beleid

De gemeente is verantwoordelijk voor het lokaal preventief jeugdbeleid; opvoedingsondersteuning is daar een onderdeel van. Binnen het gemeentehuis zijn er wat opvoedingsondersteuning betreft dwarsverbanden met verschillende andere beleidsafdelingen van de gemeente die zich ook bezig houden met het opgroeien en opvoeden van jeugd en met opvoedingsondersteuning: jeugdgezondheidszorg, sociaal beleid, onderwijs, sport, sociaal cultureel werk, maatschappelijk werk, openbare orde en veiligheid, enzovoorts.

In jeugdbeleid en beleid opvoedingsondersteuning wordt vaak onderscheid gemaakt tussen algemeen beleid dat zich richt op de hele populatie en specifiek beleid dat zich richt op specifieke doelgroepen (jeugdigen met agressief gedrag) of op specifieke doelstellingen (preventie/voorkomen van problemen, hulpverlening) of thema's (bv. kindermishandeling). Onderzoek leert dat integraal beleid vaak een voorwaarde en een basis vormen om specifiek beleid te kunnen realiseren. Zie bijvoorbeeld: K. Duckworth, Influences on attainment in primary school interactions between child, family and school contexts  . Nottingham: DCSF, 2008.

Wettelijk kader
Dat de gemeente verantwoordelijk is voor opvoedingsondersteuning is vastgelegd in de 'Wet maatschappelijk ondersteuning (WMO)' (Prestatieveld 2). Daarnaast is in de 'Wet collectieve preventie volksgezondheid' opgenomen dat opvoedingsondersteuning een van de taken is van de jeugdgezondheidszorg, die onder gemeentelijke verantwoordelijkheid valt. Zie verder Rijksbeleid.

Gemeentelijke functies
Bij de voorbereiding van de invoering van de 'Wet op de Jeugdzorg' bleek dat verduidelijking van de gemeentelijke functies noodzakelijk was. In 2003 hebben de rijksoverheid, provincies en gemeenten daarom in overleg de volgende vijf gemeentelijke functies van het lokaal preventief jeugdbeleid vastgesteld:

1. informatie en advies,
2. signalering,
3. toeleiding naar het hulpaanbod,
4. licht pedagogische hulp,
5. coördinatie van zorg op lokaal niveau.

Deze functies zijn opgenomen in de Wmo en de regelgeving voor de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG's). In diverse publicaties wordt uitgebreider ingegaan op de vijf gemeentelijke functies. De rijksoverheid pleit er voor om alle taken ter ondersteuning van jeugd en gezin te bundelen in zogenaamde Centra voor Jeugd en Gezin.
Wat bekostiging van de CJG's (en opvoedingsondersteuning) betreft is begin 2009 de Brede Doeluitkering Centra voor Jeugd en Gezin (BDU CJG) van kracht geworden. Gemeenten hebben een beschikking ontvangen voor de jaren 2008 tot en met 2011.

In 2009 heeft het Nederlands Jeugdinstituut de handreiking Opvoedingsondersteuning in het Centrum voor jeugd en Gezin uitgebracht. Deze biedt gemeenten inspiratie om een lokaal pakket opvoedondersteuning samen te stellen.

Adviezen
Een groep kleine, middelgrote en grote gemeenten (Rotterdam, Eindhoven, Almelo, Almere, Delft, Oude IJsselstreek en Urk) heeft onder de naam Gideonsgemeenten het initiatief genomen om gezamenlijk na te gaan hoe ze de lokale regie over opvoed- en opgroeiondersteuning beter vorm kunnen geven als onderdeel van integraal jeugdbeleid. Dat mondde in januari 2006 uit in het advies Opvoed- en opgroeiondersteuning als lokale basisvoorziening.

Regioplan voerde in 2004 in opdracht van het Ministerie van VWS en in nauw overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een onderzoek uit naar het beleid van gemeenten op de vijf vastgestelde gemeentelijke functies. Zo wilde men de stand van zaken en knelpunten bij vormgeving en uitvoering van de taken vaststellen. De bevindingen zijn te lezen in Opvoed-, opgroei- en gezinsondersteuning in gemeenten.

Onderzoek van Hermanns en Vergeer in 2002 bevestigde de noodzaak van afstemming, samenwerking en vraagsturing, zo schrijven zij in Opvoedingsondersteuning en ontwikkelingsstimulering in Nederlandse gemeenten.

Meer informatie
Meer informatie over de Centra voor Jeugd en Gezin vindt u in het dossier Centra voor Jeugd en Gezin.

Litertuursuggesties vindt u in de literatuurlijst lokaal beleid opvoedingsondersteuning.

Verder lezen:

• De vijf gemeentelijke functies
• Onderzoek Regioplan
• Voorstel Gideonsgemeenten
• O&O in Nederlandse gemeenten
• Aandachtspunten beleid opvoedingsondersteuning