Cijfers (vervolg)

De twee belangrijkste landelijke onderzoeken naar de psychosociale problematiek van kinderen en jongeren zijn de Peiling Jeugd Gezondheid (ook wel het 0- tot 12-jarigen-onderzoek genoemd) van het Sociaal Cultureel Planbureau en het onderzoek Health Behavior in School aged Children (HBSC) onder jongeren van 11 tot en met 16 jaar.

In zowel het HBSC-onderzoek als in de Peiling Jeugd Gezondheid worden gedragspoblemen gedefinieerd als een verzameling van verschillende soorten externaliserend gedrag. In de Peiling Jeugd en Gezondheid gaat het bijvoorbeeld om agressief gedrag, woedeaanvallen en pesten. In het HBSC-onderzoek gaat het onder meer om stelen, liegen, spijbelen, alcohol- en drugsgebruik en verschillende uitingen van agressief gedrag (bijvoorbeeld vechten, lawaai maken, pesten). Beide onderzoeken gebruiken verschillende groepen informanten. De Peiling Jeugd Gezondheid vraagt aan ouders en beroepskrachten in welke mate hun kinderen te maken hebben met gedragsproblemen. Daarnaast zijn de kinderen van 8-12 jaar ook bevraagd. In het HBSC-onderzoek worden voor wat betreft de gedragsproblemen uitsluitend de jongeren bevraagd.

Beroepskrachten zien meer problemen dan ouders
In de Peiling Jeugd en Gezondheid onder 0- tot 12-jarigen zijn medewerkers van de jeugdgezondheidszorg bevraagd over het voorkomen van psychosociale problemen van kinderen die bij hen komen. Onder die problemen vallen zowel externaliserende als internaliserende problemen (zoals angsten, depressieve gevoelens en psychosomatische klachten). In de rapportage worden de cijfers voor externaliserende problemen weergegeven als deel (percentage) van de psychosociale problemen.

Medewerkers van de jeugdgezondheidszorg blijken beduidend vaker dan ouders problemen te signaleren bij kinderen. Volgens medewerkers van de jeugdgezondheidszorg heeft tussen de 11 en 28 procent van de kinderen psychosociale problemen (zowel externaliserend als internaliserend). Van deze kinderen heeft tussen de 13 procent (bij meisjes van 14 maanden) en 52 procent (bij jongens van drie jaar) te kampen met gedragsproblemen zoals woedeaanvallen, driftbuien en agressief gedrag.
De ouders signaleren psychosociale problemen bij 4 procent van de kinderen van 14 maanden en bij 6 procent van de overige leeftijdsgroepen. Externaliserende problemen komen volgens hen voor bij 3 tot 9 procent van de kinderen, met een piek bij de leeftijd van 3 jaar. De onderzoekers verklaren het verschil tussen ouders en beroepskrachten deels uit verschillen tussen de gebruikte vragenlijsten.

Normoverschrijdend gedrag bij kinderen van 8 tot 12 jaar
In het SCP-onderzoek is aan kinderen van 8 tot 12 jaar gevraagd of ze normoverschrijdend gedrag vertonen. Het gaat om verschillende soorten gedrag variërend van lichte vergrijpen zoals ruzie met de meester of juf, tot zwaardere vergrijpen zoals iemand bedreigen met een mes of stelen. Van de kinderen geeft 55 procent aan in de afgelopen twaalf maanden één van de normoverschrijdende activiteiten te hebben ondernomen. Jongens rapporteren significant vaker een vorm van normoverschrijdend gedrag dan meisjes (55 tegenover 37 procent). Vergrijpen zoals diefstal en vandalisme komen nog weinig voor bij kinderen tussen 8 en 12 jaar want 2 tot 5 procent maakt zich er schuldig aan. Vergrijpen tegenover anderen, zoals agressie, komen vaker voor. Zo heeft 18 procent van de jongens en 11 procent van de meisjes wel eens ruzie met de meester of juf. Ook zegt 28 procent van de jongens en 14 procent van de meisjes dat ze wel eens dreigen iemand in elkaar te slaan en slaat 14 procent van de jongens en 7 procent van de meisjes ook daadwerkelijk wel eens iemand in elkaar.

Verschillen tussen kinderen
Bij bepaalde groepen kinderen constateren jeugdgezondheidsmedewerkers significant vaker gedragsproblemen:

• meer jongens dan meisjes vertonen gedragsproblemen;
• gedragsproblemen komen vaker voor bij kinderen van moeders met een lage opleiding;
• er worden vaker problemen geconstateerd bij kinderen uit eenoudergezinnen dan bij kinderen uit tweeoudergezinnen.

Tussen kinderen van westerse en niet-westerse herkomst zijn er volgens jeugdgezondsheidsmedewerkers weinig verschillen. Zij signaleren vrijwel evenveel problemen onder de verschillende etnische groepen. Ouders verschillen hierover van mening. Volgens ouders hebben kinderen van Turkse en Marokkaanse herkomst vaker problemen dan Nederlandse kinderen. Het gaat daarbij echter vooral om internaliserende problemen.

Gedragsproblemen onder jongeren van 11 tot 17 jaar
In 2009 vertoonde 13,6 procent van de 11- tot 12-jarigen in het basisonderwijs gedragsproblemen. In het voortgezet onderwijs was dat bij 12,9 procent het geval. Onder jongens van 16 jaar komen gedragsproblemen met 21 procent het meeste voor. Allochtone jongeren rapporteren beduidend vaker gedragsproblemen dan autochtone leerlingen. Na correctie voor opleidingsniveau en gezinswelvaart is echter het verschil tussen autochtone en allochtone leerlingen niet meer significant. De onderzoekers geven aan dat de verschillen dus niet zozeer te verklaren zijn uit de allochtone achtergrond van de leerlingen maar door de sociale context (opleiding en welvaart). Dit blijkt uit het HBSC onderzoek.

Meer grafieken en/of tabellen

Problemen van kinderen volgens beroepskrachten (2005)
Problemen van autochtone en allochtone jongeren (2009)
Problemen van jongeren naar schoolniveau (2009)

Gebruikte onderzoeken of registraties

Peiling Jeugd en Gezondheid (PJG) / 0- tot 12-jarigen onderzoek
HBSC 2009 (Health Behaviour in School-aged Children)

Gebruikte publicaties

• Dorsselaer, S. van, Looze, M. de, Vermeulen-Smit, E., ... [et al.] (2010). 'Gezondheid, welzijn en opvoeding van jongeren in Nederland : HBSC 2009'. Utrecht: Trimbos-instituut.
• Dorsselaer, S. van, Zeijl, E., Eeckhout, S. van den, ... [et al.] (2007). 'Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland : HBSC 2005'. Utrecht: Trimbos-instituut.
• Zeijl, E., Crone, M., Wiefferink, K., Keuzenkamp, S., Reijneveld, M. (2005). 'Kinderen in Nederland'. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).