Kennis

Instrumenten

De kwaliteit van meetinstrumenten is vaak alleen onderzocht bij autochtonen. Deze instrumenten zijn doorgaans gebaseerd op theoretische uitgangspunten van westerse oorsprong en veelal niet genormeerd voor migrantenkinderen. De score van het individuele kind kan daardoor alleen vergeleken worden met de scores van een autochtone groep. Onderzoek naar het gebruik van instrumenten bij migranten is met name gedaan bij intelligentie- en capaciteitstests. Over de toepasbaarheid van tests voor sociaal-emotioneel functioneren en persoonlijkheid voor migrantenkinderen is veel minder bekend.

Bias of vertekening

Bij het testen van migrantenkinderen en hun ouders mag er niet zomaar van worden uitgegaan dat de bewezen betrouwbaarheid, validiteit en normering ook voor deze groep geldig is. Een test is ‘biased’, partijdig, als een score van een autochtoon kind niet hetzelfde betekent als de score van een migrantenkind. De betekenis van enkele items, vragen, of de betekenis van de test kan verschillen voor autochtonen en migranten. Dit heet dan itembias of testbias. Het instrument is ook partijdig als deze verschillend voorspelt voor beide groepen. Dit heet predictiebias. De vraag is dan of een test bijvoorbeeld ook voor migrantenkinderen het schoolsucces goed voorspelt.

Gevolgen van verkeerde diagnoses door tests

Intelligentietests spelen een grote rol in de indicatiestelling voor het speciaal onderwijs. Uitslagen van persoonlijkheidstests zijn van invloed op de diagnose en de aanpak van gedragsproblemen en wegen onder andere mee in de indicaties voor uithuisplaatsing en geestelijke gezondheidszorg (ggz). Wanneer tests niet zijn afgestemd op migrantenkinderen, dan kan dit tot gevolg hebben dat zij door een verkeerde diagnose hulp krijgen die niet aansluit of zelfs schadelijk is. Daarnaast kunnen zij ten onrechte wel of geen indicatie krijgen voor speciaal onderwijs, ggz of orthopedagogische tehuizen.

Criteria voor het kiezen van instrumenten

Voor de instrumentkeuze zijn van belang:

1. de specifieke vraagstelling;
2. de situatie van het kind of de ouder;
3. de COTAN beoordeling. 

 Daarnaast moet een instrument de volgende kenmerken hebben:

• het taalgebruik in de instructie en de items is duidelijk, eenduidig en eenvoudig;
• de scores tussen autochtone en migrantenkinderen zijn vergeleken;
• het instrument heeft normgroepen waarin een representatief aantal migrantenkinderen is opgenomen;
• de normgroepen zijn onderscheiden naar herkomst en verblijfsduur;
• bij met meten van intelligentie wordt een test gekozen die zowel intelligentie in aanleg als aangeleerde schoolse vaardigheden meet;
• het instrument heeft ook een versie beschikbaar in de moedertaal.

Aandachtspunten voor afnemen of interpreteren van een test

Ook bij het afnemen en interpreteren van een test dient rekening te worden gehouden met de culturele achtergrond van het kind en de ouders. Deskundigen adviseren daarvoor het volgende te doen:

• Informatie verzamelen over het kind en zijn ouders over het land en streek van  herkomst, de etniciteit, de taalkennis, het opleidingsniveau, de verblijfsduur en de generatiestatus;
• Nagaan of de persoon de instructies en items voldoende begrijpt en of hij bekend is met testafnames door bijvoorbeeld een taaltest af te nemen of voorbeeldopgaven te laten maken. Geef indien nodig een uitgebreide instructie;
• Inzicht krijgen in de kennis van de moedertaal en bepalen of een test in een andere taal dan het Nederlands zinvol en beschikbaar is;
• Stuur indien de ouders de vragenlijst thuis invullen, naast een Nederlandse vragenlijst ook een vragenlijst en instructie in de eigen taal. Vraag vervolgens of de ouder de vragenlijst alleen of met hulp van anderen heeft ingevuld;  
• Scores van het individuele kind indien mogelijk zowel vergelijken met de eigen groep als met de gehele normeringgroep;
• Ook beoordelaars en psychologen met een migrantenachtergrond naar de resultaten laten kijken; 
• In de rapportage vermelden in hoeverre de test bruikbaar is in relatie tot de culturele achtergrond en de taalkennis van de onderzochte.

Meer informatie

Meer informatie over meetinstrumenten bij migranten en voorbeelden van meetinstrumenten die zijn onderzocht bij migrantenkinderen vindt u in het document:
De toepasbaarheid van meetinstrumenten bij allochtone kinderen en hun ouders  .