Instrumenten

In Nederland zijn er nog nauwelijks specifieke instrumenten om op een betrouwbare manier kindermishandeling vast te stellen. Wel zijn er allerlei hulpmiddelen die professionals ondersteunen bij de beoordeling van hun vermoedens van kindermishandeling. Zo zijn er signalenlijsten van kindermishandeling voor verschillende leeftijdscategorieën.

Daarnaast zijn er allerlei vragenlijsten waarmee professionals het functioneren van gezinnen in kaart kunnen brengen. Deze zijn niet specifiek bedoeld om vermoedens van kindermishandeling te beoordelen, maar geven wel inzicht in de relaties en dynamiek in het gezin, wat een aanwijzing kan zijn voor mogelijke problemen in de omgang tussen ouder en kind.
Er zijn ook enkele instrumenten waarmee professionals een risicotaxatie kunnen maken. Risicotaxatie in het kader van kindermishandeling is de inschatting hoe waarschijnlijk het is dat een kind in de toekomst (opnieuw) mishandeld, verwaarloosd of misbruikt zal worden.
Hieronder vindt u een selectie van beschrijvingen uit de databank Instrumenten en Richtlijnen.

Signalenlijsten

Tientallen signalen kunnen wijzen op kindermishandeling. Dat betekent overigens niet dat er bij zo'n signaal automatisch sprake is van kindermishandeling. Het vraagt om een zorgvuldige beoordeling en gesprekken met ouders en kinderen en eventuele andere betrokkenen voordat een professional kan beslissen of er sprake is van een voor het kind bedreigende situatie.
Onderstaande lijsten geven een overzicht van signalen van kindermishandeling. De documenten kunt u hier downloaden:

• Signalen van kindermishandeling: 0 - 4 jaar
• Signalen van kindermishandeling: 4 - 12 jaar
• Signalen van kindermishandeling: 12 - 18 jaar

Vroegsignalering

Om tijdig in te schatten of een verwonding van een kind mogelijk het gevolg is van kindermishandeling hebben de afdelingen Spoedeisende hulp van ziekenhuizen het zogenaamde 'SPUTOVAMO-formulier' ontwikkeld. Dit wijst artsen en verpleegkundigen op een aantal relevante onderwerpen bij hun beoordeling of er mogelijk sprake is van kindermishandeling als een kind met verwondingen op de Spoedeisende hulp binnenkomt.

De NOSIK, de verkorte versie van de Nijmeegse Ouderlijke Stress Index, is geschikt om snel een indruk te krijgen van de stress die ouders in de opvoeding ervaren. Stress in de opvoeding kan een risico voor kindermishandeling vormen.

Screening

Bij een screening met een gezinsvragenlijst wordt een eerste analyse gemaakt van de problemen in een gezin. De bedoeling is te onderzoeken of er problemen in de opvoeding en interactie in een gezin zijn en hoe ernstig de klachten zijn.

Diagnostiek

Diagnostische instrumenten leveren een meer diepgaand beeld op van de gezinssituatie. Over het algemeen dient een gedragsdeskundige ze af te nemen. De meeste vragenlijsten worden door de ouders ingevuld. Alleen de FRT is bedoeld om kinderen te vragen hoe zij tegen het gezin aan kijken. De GEST is ontwikkeld vanuit de structurele gezinssysteemtheorie om met het hele gezin inzicht in de onderlinge relaties te krijgen.

Met de VGF maakt een hulpverlener een inschatting van de situatie in het gezin.

Risicotaxatie

Er is een aantal risicotaxatie-instrumenten die bedoeld zijn om de kans op kindermishandeling in te schatten. Ten Berge (2008) heeft een overzicht van de beschikbare risicotaxatie-instrumenten gemaakt en geeft een beschrijving van de stand van zaken in de ontwikkeling en de wetenschappelijke onderbouwing ervan. Alleen naar de 'Child Abuse Potential Inventory' en de 'Child Abuse Risk Evaluation' is in het buitenland onderzoek naar de betrouwbaarheid en validiteit uitgevoerd.

Berge, I. ten (2008). Instrumenten voor risicotaxatie in situaties van (vermoedelijke) kindermishandeling: Notitie op verzoek van de MOgroep jeugdzorg. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut.