Wat werkt?

Effectieve bestrijding van kindermishandeling vraagt om samenhangende activiteiten op verschillende niveaus, van voorkoming tot hulpverlening.

Universele en selectieve preventie
Universele preventie is gericht op alle ouders, opvoeders en kinderen. Universele preventie bestaat bijvoorbeeld uit beleid en wetgeving, opvoedingsondersteuning aan alle ouders, en voorlichting en weerbaarheidstraining voor alle kinderen.

Selectieve preventie is gericht op demografisch of geografisch afgebakende doelgroepen waarin kindermishandeling naar verwachting vaker voorkomt. Vormen van selectieve preventie zijn bijvoorbeeld zorgen voor meer reguliere zorg in risicowijken, buurtprogramma’s organiseren en ouders intensief betrekken bij programma's ter bestrijding van onderwijsachterstanden.

Er is weinig bekend over de effecten van universele en selectieve preventieprogramma’s op het voorkómen van kindermishandeling.

Geïndiceerde preventie en interventies bij vroege signalen
Geïndiceerde preventie is gericht op gezinnen die een verhoogd risico lopen op kindermishandeling. Interventies bij vroege signalen zijn gericht op ouders, andere opvoeders of kinderen als er al tekenen van een ontsporing van de opvoedingssituatie zijn. Geïndiceerde preventie en interventies bij vroege signalen zijn beide gericht op gezinnen met een verhoogd risico op kindermishandeling.

Voor geïndiceerde preventie en vroege signalen van kindermishandeling kunnen diverse interventies worden ingezet, zoals een ondersteuningsprogramma voor ouders en kind, een opvoedprogramma of een home-visitingprogramma. Ze verbeteren vooral de opvoedingsvaardigheden van ouders en helpen ouders meer realistische verwachtingen van hun kinderen te krijgen. Wat het effect van deze programma’s is op het voorkómen van kindermishandeling is minder duidelijk.

Succesvolle opvoedprogramma’s hebben een gestructureerde opzet en bouwen voort op de vaardigheden en sterke kanten van ouders. Daarnaast is het voor de effectiviteit van home visiting programma’s onder andere belangrijk dat zij starten voordat problemen ernstig uit de hand zijn gelopen, op meerdere levensgebieden van gezinnen ingrijpen en de focus leggen op risico- en beschermende factoren.

Hulpverlening
Bij constatering van kindermishandeling moet zo snel mogelijk worden ingegrepen. De interventies bestaan dan uit hulpverlening, strafrechtelijke of civielrechtelijke (jeugdbeschermings)maatregelen of combinaties daarvan. Bij seksueel misbruik wordt standaard aangifte bij de politie gedaan.

Interventies kunnen zich richten op het kind, de ouders en het gezin. Over het algemeen geeft een cognitief-gedragsmatige behandeling de beste resultaten. Het is belangrijk de gevolgen van kindermishandeling bij kinderen te behandelen. De enige interventies die mogelijk effectief zijn, zijn EMDR en trauma focused cognitieve gedragstherapie. Voor ouders is het belangrijk dat zij door middel van een oudertraining leren omgaan met hun eigen gedrag en ook het gedrag van hun kinderen kunnen reguleren.

Het meest effectief lijkt een 'multimodale' aanpak. Dat betekent dat het hulpaanbod gericht is op meerdere betrokkenen tegelijk, bijvoorbeeld ouders, kinderen, familie en sociaal netwerk. De instellingen die de hulp geven hebben een gemeenschappelijke visie, analyse en behandelingsplanning.

Meer informatie
Meer informatie over werkzame principes bij kindermishandeling vindt u in het document Wat werkt bij de aanpak van kindermishandeling?

Meer informatie over de aanpak van kindermishandeling is ook te vinden op de site van het Landelijk Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie.